Псориаз – бул кеңири таралган, көп жолу кайталануучу, айыктырууга кыйын тери оорулары, аны тышкы дары-дармек терапиясынан, ооз аркылуу кабыл алынуучу системалуу терапиядан, биологиялык дарылоодон тышкары, дагы бир дарылоо ыкмасы бар – физиотерапия. UVB фототерапиясы – бул физиотерапия. Ошентип, псориаз үчүн UVB фототерапиясынын терс таасирлери кандай?
UVB фототерапиясы деген эмне? Ал менен кайсы ооруларды дарылоого болот?
UVB фототерапиясыОоруну дарылоо үчүн жасалма жарык булагын же күн радиациясынын энергиясын колдонуу жана адамдын денесине ультрафиолет нурлануусун колдонуу менен ооруларды дарылоо ультрафиолет терапиясы деп аталат. UVB фототерапиясынын принциби - теридеги Т клеткаларынын көбөйүшүн басаңдатуу, эпидермалдык гиперплазияны жана коюуланууну басаңдатуу, теринин сезгенүүсүн азайтуу, ошентип теринин жабыркашын азайтуу.
UVB фототерапиясы псориаз, спецификалык дерматит, витилиго, экзема, өнөкөт бриофиддик питириаз сыяктуу ар кандай тери ооруларын дарылоодо жакшы натыйжа берет. Алардын арасында псориазды дарылоодо UVB (толкун узундугу 280-320 нм) негизги ролду ойнойт, операция терини...ультрафиолет нурубелгилүү бир убакта; UVB фототерапиясы сезгенүүгө каршы, иммуносупрессия жана цитотоксикалык сыяктуу ар кандай касиеттерге ээ.
Фототерапиянын классификациялары кандай?
Псориаздын оптикалык терапиясы негизинен 4 түргө бөлүнөт, тиешелүүлүгүнө жараша UVB, NB-UVB, PUVA, эксимер лазердик дарылоо. Алардын ичинен UVB башка фототерапия ыкмаларына караганда ыңгайлуураак жана арзаныраак, анткени сиз...үйдө UVB фототерапиясын колдонуңузУльтрафиолет нурлары менен фототерапия көбүнчө псориаз менен ооруган чоңдорго жана балдарга сунушталат. Эгерде псориаздын жабыркоолору жука жерлерде пайда болсо, фототерапиянын таасири салыштырмалуу айкын болот.
Кандай артыкчылыктары барПсориаз үчүн UVB фототерапиясы?
UVB фототерапиясы псориазды диагностикалоо жана дарылоо боюнча көрсөтмөлөргө (2018-жылкы басылышы) киргизилген жана анын терапиялык таасири шексиз. Статистика көрсөткөндөй, псориаз менен ооругандардын 70% дан 80% га чейинкиси 2-3 айлык үзгүлтүксүз фототерапиядан кийин тери жабыркоолорунун 70% дан 80% га чейинкисине жетише алышат.
Бирок, бардык эле бейтаптар фототерапияга ылайыктуу эмес. Жеңил псориаз негизинен жергиликтүү дары-дармектер менен дарыланат, ал эми UVB фототерапиясы орточо жана оор бейтаптар үчүн абдан маанилүү дарылоо ыкмасы болуп саналат.
Фототерапия оорунун кайталануу убактысын узарта алат. Эгерде бейтаптын абалы жеңил болсо, кайталануу бир нече айга чейин сакталышы мүмкүн. Эгерде оору өжөр болуп, теридеги жараларды алып салуу кыйын болсо, кайталануу коркунучу жогору болот жана фототерапияны токтоткондон 2-3 айдан кийин жаңы тери жаралары пайда болушу мүмкүн. Терапиялык таасирди жакшыраак алуу жана кайталанууну азайтуу үчүн, клиникалык практикада фототерапия көбүнчө кээ бир жергиликтүү дары-дармектер менен бирге колдонулат.
Псориазды дарылоодо такатинол майынын тар спектрдеги UVB нурлануусу менен айкалыштырылган эффективдүүлүгүн байкоо жүргүзүү изилдөөсүндө 80 бейтап жалгыз UVB фототерапиясын алган контролдук топко жана күн сайын бир жолу такальцитолду жергиликтүү (күнүнө эки жолу) UVB фототерапиясы менен айкалыштырып, денеге нурланууну алган дарылоо тобуна бөлүштүрүлгөн.
Изилдөөнүн жыйынтыктары көрсөткөндөй, PASI баллы менен ооруган эки топтун жана дарылоонун натыйжалуулугунун ортосунда төртүнчү жумага салыштырмалуу статистикалык жактан маанилүү айырмачылыктар болгон эмес. Бирок, 8 жумалык дарылоого салыштырмалуу, дарылоо тобунун PASI баллы (псориаздын теринин жабыркашы даражасынын баллы) жакшырып, натыйжалуулугу контролдук топко караганда жогору болгон, бул псориазды дарылоодо такальцитол муундарынын UVB фототерапиясы UVB фототерапиясына караганда жакшы натыйжа берерин көрсөтүп турат.
Такацитол деген эмне?
Такальцитол активдүү D3 витамининин туундусу болуп саналат жана ушул сыяктуу дары-дармектер эпидермалдык клеткалардын көбөйүшүнө ингибирлөөчү таасир этүүчү күчтүү дүүлүктүрүүчү кальципотриолго ээ. Псориаз эпидермалдык глиалдык клеткалардын ашыкча көбөйүшүнөн улам пайда болот, натыйжада териде эритема жана күмүш түстүү ак десквамат пайда болот.
Такальцитол псориазды дарылоодо жеңил жана анча дүүлүктүрбөйт (венага псориаз да колдонсо болот) жана оорунун оордугуна жараша күнүнө 1-2 жолу колдонулушу керек. Эмне үчүн аны жумшак деп айтуу керек? Теринин жука жана назик бөлүктөрүнө, көздүн чел кабыгынан жана конъюнктивадан тышкары, дененин бардык бөлүктөрүнө колдонсо болот, ал эми кальципотриолду баш жана бетке катуу дүүлүктүрүү үчүн колдонууга болбойт, анткени кычышуу, дерматит, көздүн айланасындагы шишик же беттин шишиги жана башка терс реакциялар болушу мүмкүн. Эгерде дарылоону UVB фототерапиясы менен айкалыштырса, анда фототерапия жумасына үч жолу, ал эми такальцитол күнүнө эки жолу жүргүзүлөт.
UVB фототерапиясынын кандай терс таасирлери болушу мүмкүн? Дарылоо учурунда эмнелерге көңүл буруу керек?
Жалпысынан алганда, UVB терапиясынын көпчүлүк терс таасирлери салыштырмалуу убактылуу, мисалы, кычышуу, күйүк же ыйлаакчалар. Ошондуктан, теринин айрым жабыркоолору үчүн фототерапия дени сак терини жакшы жабуу керек. Ультрафиолет нурларынын сиңүүсүн жана фотоуулуулукту азайтпоо үчүн фототерапиядан кийин дароо душка түшүү туура эмес.
Дарылоо учурунда фотосезгич мөмө-жемиштерди жана жашылчаларды жебеңиз: анжир, кориандр, лайм, салат ж.б.; ошондой эле фотосезгич дарыларды: тетрациклинди, сульфаниламидди, прометазинди, хлорпрометазин гидрохлоридин ичпеңиз.
Ал эми абалды начарлатышы мүмкүн болгон ачуу, кыжырдантуучу тамактарды жеш үчүн, мүмкүн болушунча аз жеңиз же жебеңиз, бул түрдөгү тамак-аштын курамында деңиз азыктары, тамеки жана алкоголь ж.б. бар, тамактанууну акылга сыярлык көзөмөлдөө аркылуу теринин жабыркаган жерлеринин айыгышына өбөлгө түзүп, псориаздын кайталанышын натыйжалуу алдын алат.
Корутунду: Псориазды дарылоодо фототерапия псориаздын жабыркашын басаңдата алат, ал эми жергиликтүү дары-дармектердин акылга сыярлык айкалышы дарылоонун таасирин жакшыртып, кайталанышын азайтат.
Жарыяланган убактысы: 2022-жылдын 7-июну
